Wandeling met rauw randje

Rijke Groningse boeren liepen hier vroeger te pochen, snakken in goed Gronings. Met hun handen hielden ze hun revers vast, de neus hoog in de wind. Thuis in het Noorden wandelt door de Graanrepubliek. Natuurlijk kunnen we niet om de rijke stinkerds heen.

TEKST MAX DE KRIJGER
We stappen uit bij station Bad Nieuweschans. Dit deel van het dorp kreunt, het oogt vermoeid. Een hotel-restaurant op de hoek staat leeg. Al jarenlang zo te zien. Het verval is zichtbaar. Er komen beelden naar boven van reizigers die na bijvoorbeeld een bezoekje aan kuuroord Nieuweschans met de trein teruggaan. Dat is geen mooi afscheid. We kijken met een zekere bewondering naar de oude locomotiefremise. Het gebogen bouwwerk is gewoon prachtig, het heeft ook als graanopslag gediend. Een geweldig stuk monumentaal erfgoed dat nu in de steigers staat. Het wordt nog mooier, dat is zeker. Maar de charme van weleer is definitief weg uit de omgeving van het station in Nieuweschans. Wat brengt het open Groningse landschap ons vandaag? Oversteken en een smalle weg op, langs de Westerwoldse Aa. De dijk werkt als een tribune. We kijken om en zien de remise nog een keer. Kleine arbeidershuisjes staan aan de boorden van de vaart. Oude boten deinen zachtjes in het klotsende water. 

DRAAIENDE REUZEN 
Het waait flink. De windmolens langs de Aa draaien er energiek op los. Het kleine boerenhuisje ervoor staat in schril contrast met de draaiende reuzen in het open landschap. Klein versus groot. Behalve genoeg wind is er genoeg ruimte. Wat een weidsheid! Tot aan de einder is er goed zicht, we profiteren van een heldere zomerse dag met soms een donkere wolk. Na een stukje onverhard langs het fietspad buigen we af, langs een brede sloot. Voorlopig is dit ons decor. We kijken naar links en naar rechts: akkers, voor Nederlandse begrippen onmetelijk groot. Dit is Groningen in optima forma. Dit is de Graanrepubliek Het bekende boek van Frank Westerman met dezelfde titel kwam uit in 1999. Hij beschrijft in De Graanrepubliek de modernisering van de akkerbouw in Nederland gedurende de 20ste eeuw. 

SNAKKEN 
Op deze vruchtbare grond werd niet alleen de graanschuur gevuld, maar vooral ook de grote en diepe zakken van de herenboeren. Die liepen hier snakkend rond, Gronings voor pronkend. Apetrots op hun akkers die goud geld opleverden. En hoe laat je zien dat je steenrijk bent? Dan bouw je een herenboerderij. Eentje die nog groter en uitsloveriger is dan die van de buurman, een paar kilometer verderop. Op het snakken werd niet bezuinigd, in tegenstelling tot het uitbetalen van lonen aan de boerenknechten. Die hand was snel gevuld, vond de boer. Groot versus klein. Dat is het rauwe verleden waarover Westerman schrijft in zijn boek. ‘Herenboeren en arbeiders waren tegenhangers’, aldus Westerman. ‘De extreme uitwassen van rijkdom en armoe, in de afhankelijkheid van het land. En daardoor de vanzelfsprekendheid van de opkomst van het communisme in de Rode Driehoek.’ Met die naam werd de regio tussen Beerta, Finsterwolde en Nieuweschans al snel aangeduid. In 1929 barstte de bom en gingen de arbeiders in staking. Maandenlang. Stakingsbrekers verpestten het daarna voor de fanatiekelingen. Maar ook landbouwmachines waren de vijand voor de sterke knechten. Want een herenboer is vooral ook een zakenman, die nog rijker wil worden. Oost-Groningen had als eerste streek in Nederland een hoge graad van mechanisatie. Boeren kochten liever een dorsmachine of combine dan dat ze een loonsverhoging aan de medewerkers moesten bekostigen. Machines klagen niet. 

HET ENIGE DIJKDORP 
Het pad langs de brede sloot is lang genoeg om stil te staan bij de heftige geschiedenis. Het is de rauwe rand van dit gebied, waar nu een veldleeuwerik ons toezingt op grote hoogte. Uiteindelijk komen we bij het plaatsje Drieborg. Een stukje onderdijks en een stukje op de dijk. Ook hier oogt de bebouwing enigszins vermoeid. De panden hebben ogenschijnlijk een lang en druk leven achter de rug, met grote gezinnen in kleine ruimten. En een harde wind die al zolang het metselwerk geselt. Drieborg schijnt uniek te zijn, het enige dijkdorp van Groningen. Na de lintbebouwing wordt de oude rijkdom weer zichtbaar, hoewel sommige herenboerderijen net als de herenboeren zelf in slechtere tijden zijn geraakt. Die boerderijen lijken te schreeuwen om herstel. De schitterende boerderijen die het wel hebben gered pronken in de zon. We zien fraaie slingertuinen en sierlijk metselwerk. Kijk je hier naar links, dan zie je in de verte een schoonheid. Het White House in de open vlakte. Met een rode beuk als blikvanger. Wanneer de herenboer van deze boerderij langskwam in zijn rijtuig of dure automobiel, dan ging bij het volk als vanzelf de pet af. 

NIEUW-BEERTA 
We volgen even de weg op het fietspad. Daarna oversteken. Het is kalm. Bijna nergens hoef je aan de kant voor verkeer. Geen Lada of Zastava die de rust verstoort in de streek waar het communisme nog altijd leeft. Daarna weer een zogeheten schouwpad langs de sloten en even later staan we voor de kerk van Nieuw-Beerta. Na een aantal verzakkingen sinds de 17de eeuw was deze kerk in 1856 klaar voor gebruik. De in ere gehouden oude graven zijn uit de 18de en 19de eeuw. Een stenen echtpaar schurkt tegen elkaar aan. Ook na de dood kan het verlangen bestaan. Via de begraafplaats zetten we koers terug naar Bad Nieuweschans. Een lange rechte weg en een pad langs een sloot. En langs het spoor waarover vroeger de gasten arriveerden; het troosteloze hotel is weldra weer in beeld. Het is het einde van een wandeling met een rauwe rand.

ONDERDEEL VAN NOORDERZEEPAD
De wandeling Graanrepubliek is een onderdeel van het Noordzeepad (North- SeaTrail 51). Het Noordzeepad is een langeafstandswandelroute rond de Noordzee. Het pad loopt van Schotland, via Engeland, België, Nederland, Duitsland, Denemarken en Zweden naar Noorwegen. De wandeling is gemarkeerd met kleine driehoekjes en deels met de bekende rood-witte markering.
Vooral de driehoekjes zijn niet altijd goed in beeld of ze ontbreken zelfs. Opletten en lezen van de routebeschrijving blijft belangrijk.
Toch liepen we mis in het laatste stuk, langs het spoor. Waar de brede sloot naar links buigt gaat u rechtdoor, meldt de beschrijving. Dan ga je echter terug naar Nieuw-Beerta. Zorg gewoon dat je zo snel mogelijk aan de andere kant van de sloot komt wanneer je langs het spoor loopt.
Bad Nieuweschans biedt enkele winkels waaronder een supermarkt, een bescheiden aantal horecagelegenheden en fraaie oude panden.

Zie ook: www.visitgroningen.nl/nl/doen/wandelen/dagwandeling-graanrepubliek.