Brons motor na 93 jaar terug in Appingedam

Appingedam

Een originele Brons motor uit 1923 is na jaren van omzwervingen weer terug in Appingedam. Jan de Jonge uit Appingedam heeft het motorblok teruggehaald.

Het is een niet-alledaagse hobby die Jan de Jong uit Appingedam uitoefent. De Jong verzamelt namelijk oude motoren en heeft een zwak voor Brons motoren. “Dat gevoel is gekomen door mijn vroegere werk,” legt De Jong uit. “Ik was werkzaam op de tekenkamer van Brons. Daar is de voorliefde voor de Brons motor ontstaan. Ik heb ook een kopie van een deel van de administratie waarin staat welke motoren wanneer vervaardigd zijn en aan wie ze geleverd zijn. Dat is prachtig om te zien. Helaas zijn het niet altijd goede kopieën en is het niet compleet. Het verzamelen doe ik al sinds 1982. ” De laatste aanwinst van De Jong is een 30 PK Brons motor uit 1923. Volgens De Jong maakte de motor onderdeel uit van een grotere machine. “De motor is afkomstig uit een molen in Jaarveld. Vroeger werden molens door de wind aangedreven, maar toen de industriële revolutie ook in Nederland op gang kwam werd dat anders. Molenaar Brokking uit Jaarsveld wilde minder afhankelijk zijn van de wind en hij had bij Brons in Appingedam een aandrijfmotor besteld. De motor werd vervolgens in de molen geplaatst. Je kan ook nog goed de aandrijfstang zien. De molen is afgebrand, maar de motor bleef behouden. Er is toen een compleet nieuwe fabriek gebouwd om de motor heen gebouwd. De motor heeft gedraaid tot en met 1969. Toen werd de fabriek gemoderniseerd en kwam de motor buiten bedrijf. De motor is later verhuisd naar Utrecht en daar in de ontvangstruimte tentoongesteld.” De huidige eigenaar van het pand, De Heus mengvoerders, heeft de motor aan de Jong geschonken. De voorwaarden waren wel dat de machine er zelf uitgehaald moest worden dat het pand netjes werd achtergelaten. Dat was nog een hele opgave. “De motor zat namelijk nagelvast aan de grond en heeft een vliegwiel met een doorsnee van 1,75 meter. Het vliegwiel weegt 2,5 ton. Dat houdt in dat er een gleuf is gemaakt en dat het blok niet in een keer naar buiten getild kon worden. Ik moest ervoor zorgen dat de Brons motor uit het pand kwam zonder dat het fabrieksgebouw beschadigd werd. Met vijf man zijn we ermee bezig geweest. We hebben eerst het wiel voorzichtig losgemaakt, opgetild en met een slee naar buiten gegleden. Vervolgens was het de beurt aan de motor. We moesten hiervoor het deurkozijn er even uithalen. Toen we de motor los hebben gemaakt is deze er ook op een slee naar buiten gehaald. Het paste allemaal net. De motor is vervolgens op een vrachtwagen naar Appingedam vervoerd, waar hij staat in mijn werkplaats aan de Woldweg. Ik vind het heel speciaal dat zo’n oude machine weer terug is in Appingedam. Er zit een hele geschiedenis aan vast. In die 93 jaar is er veel gebeurd in de wereld.” Mark Giesolf

Auteur

Bram Noordhuis